Δευτέρα, Ιουνίου 26, 2006

Through static....revolution

Αφορμή για αυτό το post στάθηκε ο τίτλος του blog του Τάκη Through static.
Τι μπορεί να προκύψει μέσα από τη στασιμότητα;
Ένας φυσικός θα έλεγε "τα πάντα". Η στασιμότητα της ανυπαρξίας γέννησε το big bang της δημιουργίας του χώρου και του χρόνου.
Όμως εγώ ως ιστορικός και φιλόσοφος της επιστήμης όταν άρχισα να στοχάζομαι πάνω στο through static μου ήρθε αμέσως στο νου το μοντέλο του Thomas Kuhn για την επιστήμη.
Ο Thomas Kuhn (1922-1996) σπούδασε φυσική και ασχολήθηκε τόσο ερευνητικά όσο και συγγραφικά με την ιστορία της επιστήμης. Το 1962 δημοσιεύει ένα βιβλίο που τάραξε τα νερά της φιλοσοφίας της επιστήμης, τη "Δομή των Επιστημονικών Επαναστάσεων", ένα έργο που άσκησε μεγάλη επίδραση τόσο στις φυσικές όσο και στις κοινωνικές επιστήμες (αναφορά σε αυτό βρηκα μέχρι και σε βιβλίο Διεθνών Σχέσεων!). Το έργο του Kuhn μαζί με τα έργα των Imre Lakatos, Paul Feyerabend και Larry Laudan θεμελίωσαν την ιστορικιστική στροφή στη φιλοσοφία της επιστήμης. Οι συγγραφείς αυτοί αντιμετωπίζουν την επιστήμη περισσότερο ως κοινωνικό, ιστορικό και πολιτισμικό φαινόμενο παρά ως σύνολο προτάσεων που μπορεί να μελετηθεί με βάση μόνο την τυπική λογική.
Ο Kuhn υποστήριξε ότι οι επιστημονικές αντιλήψεις μιας περιόδου συνδέονται πάντα με μία παράδοση επιστημονικής πρακτικής, την οποία ονομάζει παράδειγμα (paradigm) . Τα παραδείγματα είναι συγκεκριμένα επιστημονικά επιτεύγματα, τα οποία λειτουργούν ως υποδείγματα έρευνας και διαμορφώνουν συγκεκριμένες επιστημονικές παραδόσεις οι οποίες διακρίνονται για την εσωτερική τους συνοχή.
Τα μέλη της επιστημονικής κοινότητας όταν λειτουργούν στα πλαίσια ενός παραδείγματος ασκούν την κανονική επιστήμη (normal science). Πρόκειται για μια αυστηρά προσδιορισμένη δραστηριότητα , στη διάρκεια της οποίας οι επιστήμονες επιλύουν ένα συγκεκριμένο τύπο προβλημάτων τους γρίφους (puzzles). Προβλήματα που ορίζονται από το παράδειγμα, είναι διατυπωμένα στη γλώσσα του παραδείγματος και έχουν λύση που προέρχεται από το παράδειγμα. Η περίοδος της κανονικής επιστήμης είναι μονότονη και δογματική, σχεδόν στατική και χαρακτηρίζεται από την προσκόλληση και δέσμευση των επιστημόνων στις επιταγές του παραδείγματος. Εντούτοις κατά τον Kuhn αποτελεί τον όρο για επιστημονική πρόοδο και επιστημονική αλλαγή. Μπορεί κατα τη διάρκεια της κανονικής επιστήμης να εκδηλωθεί μια απροσδόκητη κατάσταση, μια ανωμαλία (anomaly). Όταν αυτή η ανωμαλία είναι τόσο σοβαρή ώστε να αμφισβητεί ρητές και θεμελιώδεις αρχές του παραδείγματος τότε δημιουργείται περίοδος κρίσης (crisis). Οι παραλλαγές της θεωρίας πολλαπλασιάζονται. Στις περιόδους κρίσης οι επιστήμονες επιδίδονται στην ιδιόρρυθμη επιστήμη (extraordinary science) που χαρακτηρίζεται από την ελευθερία των επιστημόνων να διατυπώνουν τολμηρές υποθέσεις και να μην δεσμεύονται από το κυρίαρχο παράδειγμα. Όταν η κρίση επιλύεται με την ανάδυση ενός νέου παραδείγματος τότε έχουμε επιστημονική επανάσταση (scientific revolution)
To βιβλίο του Kuhn κυκλοφορεί και στα Ελληνικά από τις εκδόσεις Σύγχρονα Θέματα

Τρίτη, Ιουνίου 06, 2006

Έρωτας και ιδέες

Ο έρωτας κατά τον Πλάτωνα δίνει στην ψυχή εκείνη την ορμή και τη βούληση που είναι απαραίτητες για να στραφούμε στην πραγματική γνώση και την πραγματική δικαιοσύνη, που βρίσκονται πέρα από τη σωματική ζωή.

Ο έρωτας, το μεγαλύτερο από τα πάθη του σώματος, είναι και το μόνο που μπορεί να παρεκκλίνει από τους γήινους σκοπούς του, να μεταρσιωθεί σε μια ευγενέστερη πρόθεση, αφού άλλωστε έλκει την κατσγωγή του από το επιθυμητικό μέρος της ψυχής. Η ερωτική επιθυμία μας ελκύει πρώτα προς το κάλλος του σώματος, προς μια συνεύρεση αισθήσεων. Όμως η ευγενής ψυχή μπορεί να διαγνώσει σε αυτό το κάλλος μια αντανάκλαση του ιδεώδους κάλλους που είχε θεωρήσει στη ζωή που έζησε έξω από το σώμα και να θυμηθεί το κάλλος, τη διακιοσύνη και την αλήθεια που τη συνόιδευαν. Τότε η ψυχή ανυψώνει την επιθυμία προς την κατέυθυνση της γνωστικής σύνδεσης με τις ιδέες και τις αξίες, από τις οποίες παράγονται σε αυτόν τον κόσμο οι δίκαιες και οι ωραίες πράξεις, και μετατρέπει τη σωματική ζωή σε μια άσκηση (πολιτική και ηθική) προετοιμασίας για μια πιο σταθερή επιστροφή, μετά το θάνατο του σώματος, σε εκε'ινη τη μεταφυσική περιοχή όπου ο ευγενής έρως της ψυχής επιτυγχάνει την πλήρη ικανοποίηση του.

Ο έρωτας αποδεικνύεται έτσι ως η αποφασιστική παρόρμηση για τη μεταβολή εκείνη της επιθυμίας, που στρέφει την ένταση των συναιθημάτων μας προς την πραγματική γνώση, τη δικαιοσύνη, τη μεταρρύθμιση της ηθικής και της πολιτικής ζωής. Με όλα αυτά ο Πλάτων αναπτύσσει φανερά την εξευγενισμένη ερωτική ηθική της αθηναϊκής αριστοκρατίας της εποχής του, που έβλεπε στον έρωτα, και ιδιαίτερα στον ομόφυλο έρωτα που δεν συνδεόταν με τη σωματική πράξη της αναπαραγωγής, ένα μέσο ελευθερίας και αισθητικής τελειότητας του ανθρώπου

Mario Vegetti Ιστορία της Αρχαίας Φιλοσοφίας

Η νέα προσφορά του Βήματος

Το Βήμα πρωτοπορεί για ακόμη μια φορά και προσφέρει τα μεγάλα έργα της αρχαίας ελληνικής γραμματείας αρχής γενομένης από το Συμπόσιο του Πλάτωνος. Ένας από τους σημαντικότερους πλατωνικούς διαλόγους όπου ο έρωτας μπερδεύεται γλυκά με την θεωρία των ιδεών.