Δευτέρα, Ιουνίου 26, 2006

Through static....revolution

Αφορμή για αυτό το post στάθηκε ο τίτλος του blog του Τάκη Through static.
Τι μπορεί να προκύψει μέσα από τη στασιμότητα;
Ένας φυσικός θα έλεγε "τα πάντα". Η στασιμότητα της ανυπαρξίας γέννησε το big bang της δημιουργίας του χώρου και του χρόνου.
Όμως εγώ ως ιστορικός και φιλόσοφος της επιστήμης όταν άρχισα να στοχάζομαι πάνω στο through static μου ήρθε αμέσως στο νου το μοντέλο του Thomas Kuhn για την επιστήμη.
Ο Thomas Kuhn (1922-1996) σπούδασε φυσική και ασχολήθηκε τόσο ερευνητικά όσο και συγγραφικά με την ιστορία της επιστήμης. Το 1962 δημοσιεύει ένα βιβλίο που τάραξε τα νερά της φιλοσοφίας της επιστήμης, τη "Δομή των Επιστημονικών Επαναστάσεων", ένα έργο που άσκησε μεγάλη επίδραση τόσο στις φυσικές όσο και στις κοινωνικές επιστήμες (αναφορά σε αυτό βρηκα μέχρι και σε βιβλίο Διεθνών Σχέσεων!). Το έργο του Kuhn μαζί με τα έργα των Imre Lakatos, Paul Feyerabend και Larry Laudan θεμελίωσαν την ιστορικιστική στροφή στη φιλοσοφία της επιστήμης. Οι συγγραφείς αυτοί αντιμετωπίζουν την επιστήμη περισσότερο ως κοινωνικό, ιστορικό και πολιτισμικό φαινόμενο παρά ως σύνολο προτάσεων που μπορεί να μελετηθεί με βάση μόνο την τυπική λογική.
Ο Kuhn υποστήριξε ότι οι επιστημονικές αντιλήψεις μιας περιόδου συνδέονται πάντα με μία παράδοση επιστημονικής πρακτικής, την οποία ονομάζει παράδειγμα (paradigm) . Τα παραδείγματα είναι συγκεκριμένα επιστημονικά επιτεύγματα, τα οποία λειτουργούν ως υποδείγματα έρευνας και διαμορφώνουν συγκεκριμένες επιστημονικές παραδόσεις οι οποίες διακρίνονται για την εσωτερική τους συνοχή.
Τα μέλη της επιστημονικής κοινότητας όταν λειτουργούν στα πλαίσια ενός παραδείγματος ασκούν την κανονική επιστήμη (normal science). Πρόκειται για μια αυστηρά προσδιορισμένη δραστηριότητα , στη διάρκεια της οποίας οι επιστήμονες επιλύουν ένα συγκεκριμένο τύπο προβλημάτων τους γρίφους (puzzles). Προβλήματα που ορίζονται από το παράδειγμα, είναι διατυπωμένα στη γλώσσα του παραδείγματος και έχουν λύση που προέρχεται από το παράδειγμα. Η περίοδος της κανονικής επιστήμης είναι μονότονη και δογματική, σχεδόν στατική και χαρακτηρίζεται από την προσκόλληση και δέσμευση των επιστημόνων στις επιταγές του παραδείγματος. Εντούτοις κατά τον Kuhn αποτελεί τον όρο για επιστημονική πρόοδο και επιστημονική αλλαγή. Μπορεί κατα τη διάρκεια της κανονικής επιστήμης να εκδηλωθεί μια απροσδόκητη κατάσταση, μια ανωμαλία (anomaly). Όταν αυτή η ανωμαλία είναι τόσο σοβαρή ώστε να αμφισβητεί ρητές και θεμελιώδεις αρχές του παραδείγματος τότε δημιουργείται περίοδος κρίσης (crisis). Οι παραλλαγές της θεωρίας πολλαπλασιάζονται. Στις περιόδους κρίσης οι επιστήμονες επιδίδονται στην ιδιόρρυθμη επιστήμη (extraordinary science) που χαρακτηρίζεται από την ελευθερία των επιστημόνων να διατυπώνουν τολμηρές υποθέσεις και να μην δεσμεύονται από το κυρίαρχο παράδειγμα. Όταν η κρίση επιλύεται με την ανάδυση ενός νέου παραδείγματος τότε έχουμε επιστημονική επανάσταση (scientific revolution)
To βιβλίο του Kuhn κυκλοφορεί και στα Ελληνικά από τις εκδόσεις Σύγχρονα Θέματα